(TGTD) Giữa thời cá nhân ồ ạt tự ra đĩa nhạc như hiện nay, làm thế nào để biết CD ấy đạt chất lượng (hòa âm – phối khí, âm thanh…) theo đúng “chuẩn”? Cái “chuẩn” ở đây chỉ nói trong phạm vi Việt Nam.
CD – cầu nối tên tuổi Hình thức sản xuất và phát hành CD (compact disc) là một trong những yếu tố góp phần làm đa dạng và phong phú thêm thị trường âm nhạc hiện nay. Một phần nào đó, CD sẽ khẳng định hình ảnh của chính ca sĩ. Thậm chí không ít ca sĩ còn xem CD làm “giá đỡ”, bàn đạp để bước lên con đường chuyên nghiệp. Mặc dù đĩa lậu tràn ngập trên thị trường làm chùn chân những người hoạt động nghệ thuật, nhưng ở các tiệm bán băng - đĩa vẫn luôn xuất hiện nhiều CD mới. 
Trên thực tế, nhiều ca sĩ tự bỏ tiền túi để sản xuất CD cho mình, xem đó là hình thức quảng bá tên tuổi, hoặc có người xem CD là hành trang rất quan trọng để trở thành ca sĩ… Khoan bàn về chất lượng của CD và chất lượng ca sĩ, ta có thể khẳng định nhu cầu phát hành CD của ca sĩ là rất lớn.
Tiền không đo được chất lượng! Âm nhạc là loại hình nghệ thuật trừu tượng, không rõ ràng như công thức toán học, nên khi đưa ra một “chuẩn” nào đó để khẳng định chất lượng sẽ khó thuyết phục được nhiều người. Nhưng nhìn chung trong giới chuyên môn, thường có cùng sự thống nhất về mặt chất lượng của sản phẩm âm nhạc nào đó, mà cụ thể là CD. Vì vậy, chất lượng CD phải để quá trình thẩm thấu trong công chúng. Tuy nhiên, giá trị thật của CD cần phải được định hình bởi những tiêu chuẩn của các nhà chuyên nghiệp. Trong phạm vi chuyên môn, người làm nghệ thuật phải hiểu được những quy luật, những tiêu chuẩn của công việc để cho ra đời một CD có chất lượng, một CD “đích thực”. 
Để đánh giá một CD có chất lượng, ngoài yếu tố ca khúc hay, điều tất nhiên là ca sĩ phải hát tốt. Nhưng trên hết là phần hòa âm – phối khí và chất lượng âm thanh. Hòa âm phải chuyển tải được nội dung để đưa người nghe vào không gian mà ca khúc muốn nói… Có nhiều bài nhạc ta chỉ cần nghe nhạc dạo là đã thấy hiện ra một cách đồng mênh mông, gió thổi ào ào, hoặc là một tâm trạng buồn bã, trống trải, cô đơn. Đại loại như thế, bởi cảm xúc âm nhạc khó mà nói được bằng lời cụ thể. Đặc biệt phần chất lượng âm thanh của phòng thu khó nói bằng lời nhất! Điều này phụ thuộc vào quá trình làm quen cùng với chút kiến thức sẽ dễ phân biệt hơn. Chẳng hạn, cùng chất lượng âm thanh của một CD, người bình thường nghe tốt nhưng ca sĩ sẽ nghe thấy khác, ban nhạc lại nghe thấy khác hơn, rồi người mix (người pha trộn, chỉnh sửa trong phòng thu) lại càng nghe khác hơn rất nhiều… Nếu là nhạc công hoặc nhạc sĩ mà ngồi bàn mix thì nghe càng khác! Tất nhiên thực tế không tách biệt rạch ròi như vậy, nhưng âm thanh ở đây sẽ rất khó nghe và khó nhận ra điều hay của nó. Chính một nhạc công lúc chưa làm ở phòng thu thì nghe khác hoàn toàn với khi anh đã từng làm ở phòng thu. Để phân biệt được cần phải là một quá trình. Ví như một người từng làm việc ở phòng thu lâu năm chỉ cần nghe phần nhạc dạo, ngay tức khắc đã nhận ra bài này thu ở Việt Nam hay ở hải ngoại. 
Nói thế để thấy gì? Cùng sản xuất một CD nhưng CD này chỉ tốn 20 triệu đồng, CD kia lại tốn gần trăm triệu hoặc hơn! Có thể nói, số tiền để sản xuất CD không hoàn toàn nói lên được chất lượng, nhưng sản xuất một CD chỉ tốn hai, ba chục triệu lại đáng nghi ngờ về chất lượng (trừ trường hợp cá biệt). Một CD thông thường có 10 bài. Tính theo mức bình thường để một CD có chất lượng thì chi phí cho hòa âm phối khí tốn trên dưới 10 triệu, thậm chí trên 20 triệu. Chi phí phòng thu 8-10 triệu hoặc hơn, tiền tác quyền 5 triệu (cá biệt là 15 triệu), thiết kế bìa đĩa 3.000 đồng/ mỗi đầu CD phát hành. Đó là chưa nói đến tiền in CD, giấy phép sản xuất, tem phát hành, tiền thuế, tiền độc quyền ca khúc, thù lao cho ca sĩ… Nhạc sĩ Hoài Sa cho biết: “Không thể nói cụ thể là sản xuất một CD tốn hết bao nhiêu tiền, bởi vì nó còn phụ thuộc nhiều yếu tố. Nhưng riêng về hòa âm, để có chất lượng thì phải có sự đầu tư và làm kỹ, một bài tốn hết 5 triệu, tiền phòng thu một bài phải là 2 triệu”. Có người nói: “Tôi hòa âm chỉ mất năm trăm ngàn cho một bài, phòng thu chỉ tốn ba trăm một bài”. Tôi đồng ý với bạn rằng có trường hợp đó. Thế nhưng tôi đang bàn về chất lượng, về cái “chuẩn” của CD cơ mà! Ở thang giá bạn đưa ra sẽ không đủ để các nhạc sĩ, phòng thu có uy tín làm cho bạn. Giá đó chỉ để “thu chơi”, ghi lại giọng hát, sáng tác của mình dành tặng bạn bè là chính.
Lắm công phu Chọn bài: Khâu này rất quan trọng, nó sẽ làm nổi bật hoặc kìm hãm khả năng ca hát của của người thể hiện. Tốt nhất người hát nên chọn một nhạc sĩ có kinh nghiệm hoặc chọn một biên tập giỏi (đúng nghĩa “biên tập” chứ không phải là người tập hợp bài hát lại rồi để tên biên tập). Người hát không quá cảm tính mà đánh mất khả năng của mình. Chẳng hạn, một ca sĩ sở hữu chất giọng mang âm hưởng dân ca hay chất giọng mượt mà thì chỉ phù hợp với những bài hát trữ tình. Nếu chạy theo thị hiếu chọn nhạc thị trường sẽ dễ thất bại.
Hòa âm: Không ngoa khi người ta gọi khâu này là người sáng tác thứ hai. Người hát không nên nặng quá về tên tuổi của nhạc sĩ hòa âm. Tuy nhiên nhạc sĩ có tên cũng thu hút lượng khách hàng đáng kể! Trên hết, người viết hòa âm phải có trình độ, có kinh nghiệm và hiểu được cái “thần” của bài hát.
Thu âm: Phòng thu thì rất nhiều, nhưng theo người viết để đạt “chuẩn” thì ở Sài Gòn cao lắm chỉ trên 10 phòng. Lúc đi thu ca sĩ cần phải có sự giúp đỡ của nhạc sĩ có kinh nghiệm để nghe và chỉnh sửa. Điều này rất cần thiết vì trong lúc thể hiện bài hát, ca sĩ không thể “nhìn xa trông rộng” được. Có những câu, chữ, cao độ, cách xử lý bài… cần chỉnh sửa mà chính ca sĩ cũng không nhận ra.
Thiết kế bìa: Nếu chỉ “gắn hình và chữ” rồi in ra theo khổ của hộp đĩa bán sẵn cho đỡ tốn thì thật không ổn. Thường các CD đều thiết kế riêng rất ấn tượng, thể hiện sự sáng tạo và cá tính của chủ nhân, và cũng là yếu tố đầu tiên thu hút khách hàng.
Sản xuất và phát hành: Khâu cuối trong quy trình sản xuất. Nếu bạn chỉ thu âm để tặng bạn bè thì có thể bỏ qua, nhưng trong quy trình sản xuất, đây là lúc “khai sinh” cho CD. Không có giấy phép sản xuất, CD sẽ trở thành “đứa con ngoài giá thú”, không có nhà phát hành làm sao CD đến được với công chúng? Trần Minh Trung |
